Fazla Mesai Ücreti ve İspatı

Fazla Mesai Ücreti ve İspatı

 

18. yüzyılda başlayan sanayi devrimi ile birlikte hızlanarak çoğalmaya başlayan işçi sınıfının hukuki ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla ortaya çıkan İş Hukuku’nun özellikle uygulama açısından en önemli alanlarından biri de çalışma süreleredir. Yıllar içerisinde çalışma süreleri de teknoloji ve küreselleşmeye paralel olarak büyük bir değişim göstermiş, bunun sonucunda da iş hukukunda esnekleşme arayışları ortaya çıkmıştır.

20. yüzyılda küresel kriz dönemlerinde çalışma sürelerinin düşürülerek yeni istihdam oluşturma çalışmaları yapılsa da günümüz tüketim toplumu ve minimum maliyetle maksimum verim prensipleri neticesinde fazla saatlerle çalışmalar yaygınlaşmıştır.

Kanuni hükümlere uygun olarak yapılan fazla saatlerle çalışmaların hem işveren hem de işçi açısından olumlu sonuçlar doğurduğu, bu yönüyle kazan-kazan prensibine uygun olduğu bir gerçektir. Ancak uygulamada işverenler fazla saatlerle çalışma yaptırmalarına rağmen işçilere bu çalışmalarının karşılığını ödememekte, uyuşmazlıklar mahkeme önüne taşınmaktadır. Yargıtay’a yıl içerisinde giden dosyaların en büyük kısmını iş hukuku uyuşmazlıklarının oluşturduğu, iş hukuku uyuşmazlıkları içerisinde ise aslan payının işçilik alacakları olduğu bilinen bir gerçektir. Bu yönüyle fazla saatlerle çalışmanın karşılığı ve ispatı uygulamada büyük önem arzetmektedir.

Kanun koyucu tarafından  kanuni normal çalışma saatini (İş Kanunu açısından haftalık 45 saat) aşan çalışmalar fazla çalışma, kanuni normal çalışma saatini aşmasa da sözleşmesel çalışma saatini aşan çalışmalar da fazla sürelerle çalışma olarak adlandırılmıştır. Fazla çalışmaların karşılığının İş Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve Basın İş Kanununda normal çalışma saati ücretinin %50 artırılmasıyla ödeneceği hükme bağlanmışken, Deniz İş Kanununda genel düzenlemeden sapılarak normal çalışma saati ücretinin %25 artırılmasıyla ödeneceği belirlenmiştir. Fazla sürelerle çalışma kavramı ise sadece İş Kanununda düzenlenmiş olup karşılığı normal saatlik çalışma ücretinin %25 artırılması suretiyle ödenir.

Fazla saatlerle çalışmanın karşılığının zamlı ücret olarak ödenmesi esastır. Ancak işçi, istemesi halinde hak kazandığı zamlı ücret yerine serbest zaman da kullanabilir. Buna göre işçiye, fazla çalışılan her saat için bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerler çalışılan her saat için ise bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilme imkanı verilmiştir.

 

Uygulamada, uyuşmazlıkların çok ve çeşitli olması sebebiyle çelişkiler yaşanmış bunun üzerine Yargıtay tarafından çözüm olarak pek çok ilke karar benimsenmiştir. Salt tanıkla ispat halinde haftalık en fazla 18 saat fazla çalışma hesabı yapılabileceği ve hakkaniyet indirimi bu ilke kararlarına örnek olarak verilebilir.

Fazla saatlerle çalışmanın karşılığının verilebilmesi için yerine getirilmesi gereken ispat faaliyetleri de büyük önem taşımaktadır. Genel olarak fazla saatlerle çalışma yaptığını ispat yükü işçideyken, karşılığının ödendiğini ispat yükü işverendedir. Uygulamada sık başvurulan ispat aracı tanık beyanlarıdır. Ancak Yargıtay tarafından salt tanık beyanı ile ispatlanan fazla saatlerle çalışmalardan belirli şartlarda indirim yapılmaktadır. Bunun dışında başta bordro ve puantajlar olmak üzere, işyeri giriş çıkış kayıtları gibi yazılı deliller büyük önem taşımaktadır. Fazla saatlerle çalışmanın ispat koşulları da yine Yargıtay tarafından ilke kararlarına bağlanmıştır.

 

ÖRNEĞİN;

Asgari ücretle çalışan bir işçinin işyeri kayıtlarından 01/01/2012-31/12/2014 dönemleri arasında haftada 6 gün ve her gün 8’er saat çalıştığının ispatlandığı farzedilse; haftada 48(6x8) saat çalışma yaptığı ve bunun 3(48-45) saatinin fazla saatlerle çalışma olduğu kabul edilerek hesaplama aşağıdaki gibi yapılır:

Dönemi

Brüt Aylık Asgari Ücret

Günlük Ücret

Saatlik Ücret

%50 zamlı saat ücreti

Hafta Sayısı

Haftalık Fazla Mesai Saati

Fazla Çalışma Ücreti

01.01.2012

-

30.06.2012

886,50 TL

29,55 TL

3,94 TL

5,91

26

3

460,98 TL

01.07.2012

-

31.12.2012

940,50 TL

31,35 TL

4,18 TL

6,27

26

3

489,06 TL

01.01.2013

-

30.06.2013

978,60 TL

32,62 TL

4,35 TL

6,52

26

3

508,87 TL

01.07.2013

-

31.12.2013

1.021,50 TL

34,05 TL

4,54 TL

6,81

26

3

531,18 TL

01.01.2014

-

30.06.2014

1.071,00 TL

35,70 TL

4,76 TL

7,14

26

3

556,92 TL

01.07.2014

-

31.12.2014

1.134,00 TL

37,80 TL

5,04 TL

7,56

26

3

589,68 TL

 

TOPLAM

3.136,69 TL

 

 

Av.İsmail ÖZTÜRK

ismail.ozturk@erciyas.av.tr